in

Tarihin Derinliklerinden Gizemli Bir Yap─▒: Machu Picchu ­čś«

Filmlerde, foto─čraflarda g├Âr├╝p b├╝y├╝lendi─čimiz Machu Picchu, 15. y├╝zy─▒ldan kalma bir ─░nka kalesi. Deniz seviyesinden 2430 metre y├╝kseklikteki bir da─č yamac─▒nda yer alan bu kale, Peru’nun Cusco b├Âlgesinde yer al─▒yor.

Pek ├žok arkeolog Machu Picchu’nun ─░nka kral─▒ Pachacuti (1438-1472) d├Âneminde in┼ča edildi─čini d├╝┼č├╝n├╝yor. ─░nka Medeniyeti’nden geriye kalan en ├Ânemli eser olan Machu Pichuu, 1450’li y─▒llarda in┼ča edilmesine kar┼č─▒ ─░spanyol i┼čgali esnas─▒nda bir y├╝zy─▒l kadar terk edildi. B├Âyle ola─čan├╝st├╝ bir yerin varl─▒─č─▒ ise 1911 y─▒l─▒nda ABD’li tarih├ži Hiram Bingham’─▒n ke┼čfi sayesinde bilinir hale geldi.

Ta┼člar─▒n istiflenmesi y├Ântemiyle haz─▒rlanan bu yap─▒n─▒n Intihuanata, G├╝ne┼č Tap─▒na─č─▒ ve ├ť├ž Pencere Odas─▒ adl─▒ ├╝├ž ana b├Âlmesi bulunuyor. Yap─▒n─▒n d─▒┼č k─▒sm─▒ ise turistlere daha iyi tecr├╝be sa─člamak amac─▒yla orijinaline uygun olarak yeniden in┼ča edildi. 1976’da ba┼člayan restore ├žal─▒┼čmalar─▒ g├╝n├╝m├╝zde de devam ediyor.

┼×imdi gelin isterseniz bu gizemli ve muazzam yap─▒ hakk─▒nda biraz daha derinlemesine bilgi edinelim:

Machu Picchu Ne Anlama Gelir?

G├╝ney Amerika’n─▒n And Da─člar─▒ b├Âlgesinde ya┼čayan insanlar─▒n dili olan Quechua’da machu ifadesi “eski veya ya┼čl─▒ ki┼či” anlam─▒na geliyor. Picchu ise “zirve, ucu sivri da─č” anlam─▒na gelir. Yani Machu Picchu ifadesi “Eski Zirve” anlam─▒na geliyor diyebiliriz. Bu arada Quechua’n─▒n da ├╝nl├╝ bir outdoor giyim markas─▒ oldu─čunu ekleyelim. Yani ┼ču cebe s─▒─čacak kadar ufak s─▒rt ├žantalar─▒ ├╝reten, Decathlon’da sat─▒lan marka…

Machu Picchu’nun Tarihi

Machu Picchu, ─░nka Medeniyeti’nin zirvede oldu─ču 1450’li y─▒llarda in┼ča edildi. 1572’deki ─░spanyol ─░┼čgali sonras─▒ bir y├╝zy─▒l kadar terk edilen bu yap─▒da ya┼čayan insanlar─▒n ├ži├žek hastal─▒─č─▒ nedeniyle ├Âld├╝─č├╝ ve bu y├╝zden yap─▒n─▒n o y├╝zden terk edildi─či de baz─▒ tarih├žiler taraf─▒ndan ├Âne s├╝r├╝l├╝yor.

─░nka ba┼čkenti Cusco’dan sadece 80 kilometre uzakl─▒kta olmas─▒na ra─čmen ─░spanyolla bu yap─▒y─▒ asla ke┼čfedemedi. Bu nedenle Machu Picchu’nun bug├╝ne dek sapasa─člam kalmas─▒ m├╝mk├╝n oldu.

1911’de Ke┼čfedildi

As─▒rlar boyunca yap─▒y─▒ ├ževreleyen ormanlar geni┼čledi ve yap─▒ orman─▒n i├žinde kald─▒. 1911 y─▒l─▒nda ABD’li tarih├ži ve ka┼čif Hiram Bingham eski ─░nka medeniyetini incelemek i├žin b├Âlgeye geldi ve bir gezi esnas─▒nda y├Âre halk─▒ndan biri onu buraya getirdi. Daha sonraki y─▒llarda b├Âlgede arkeolojik kaz─▒lar yap─▒ld─▒ ve Machu Picchu d├╝nya kamuoyunun bilgisine sunuldu.

1981 y─▒l─▒nda Peru H├╝k├╝meti, Machu Pichhu’yu kapsayan 325 kilometrekarelik alan─▒ tarihi ve kutsal alan olarak belirledi.

UNESCO da bu b├Âlgeyi 1983 y─▒l─▒nda D├╝nya Miras─▒ listesine alarak “├ľzg├╝n ─░nka medeniyetinin ve ola─čan├╝st├╝ bir mimarinin timsali” olarak nitelendirdi.

Nas─▒l Ke┼čfedildi?

Hiram Bingham, Yale ├ťniversitesi’nde ├žal─▒┼čan bir tarih├žiydi. Kendisi arkeoloji e─čitimi de almam─▒┼čt─▒. 1909 y─▒l─▒nda G├╝ney Amerika’da bir kongreye kat─▒lan Bingham, daha sonra buradaki ├╝lkeleri gezmeye karar verdi.

Urubamba Nehri boyunca gezen Bingham, yerel halka ─░nka kal─▒nt─▒lar─▒na nas─▒l gidilebilece─čini sordu. Daha sonra y├Âre insan─▒ ve arkada┼člar─▒yla birlikte ─░nka kal─▒nt─▒lar─▒n─▒ gezen Bingham, Machu Picchu’yu ke┼čfetti─činde orada ├žift├žilik yapan bir ├žifti g├Ârd├╝. Bu ├žiftle birlikte Machu Picchu’yu derinlemesine inceleyen Bingham, b├Âlgenin haritas─▒n─▒ ├ž─▒kard─▒.

Sonraki y─▒l (1912) National Geographic, Peru Ba┼čkan─▒ Leguia ve Yale ├ťniversitesi’nin sponsorlu─čuyla b├Âlgeye tekrar gelen bilim adam─▒, 4 ay boyunca Machu Picchu’yu inceledi. B├Âlgede arkeolojik ├žal─▒┼čmalar yap─▒ld─▒.

Bingham, yapt─▒─č─▒ katk─▒lar nedeniyle takdir edilse bile tarihi eser ka├žak├ž─▒l─▒─č─▒ yapmakla itham edildi.

Machu Picchu’nun ─░n┼čas─▒ ve Mimarisi

Machu Picchu temel anlamda 2 farkl─▒ b├Âl├╝me sahiptir diyebiliriz. ─░lk b├Âl├╝m insanlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ ‘┼čehir’ alan─▒, di─čeri ise tar─▒m yap─▒lan ‘tar─▒m’ alan─▒. Keza yap─▒y─▒ yukar─▒ ve a┼ča─č─▒ olarak da ikiye ay─▒rmak m├╝mk├╝n. Tap─▒naklar yukar─▒ b├Âl├╝mde, depolar ise a┼ča─č─▒ b├Âl├╝mde yer al─▒yor.

Yakla┼č─▒k 200 hanenin bulundu─ču yap─▒da ba┼čar─▒l─▒ bir sulama sistemi kullan─▒lm─▒┼č. Ta┼č kald─▒r─▒mlar ve merdivenler ise yap─▒ i├žinde ula┼č─▒m─▒ sa─člamak i├žin in┼ča edilmi┼čtir. Yap─▒n─▒n do─ču k─▒sm─▒n─▒n yerle┼čim alan─▒ oldu─ču, bat─▒ k─▒sm─▒n─▒n ise dini ve toplu bulu┼čma alan─▒ olarak kullan─▒ld─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Ayr─▒ca bu b├Âlgede Torreon ad─▒ verilen b├╝y├╝k bir kule bulunmaktad─▒r. Buran─▒n da g├Âzetleme ama├žl─▒ kullan─▒lm─▒┼č olmas─▒ kuvvetle muhtemel.

Yerle┼čim alan─▒ d├╝┼č├╝k s─▒n─▒fa tabi insanlar─▒n kald─▒─č─▒ bir aland─▒r. Burada depolar ve basit evler yer al─▒r.

Kraliyet alan─▒nda ise asil insanlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Buradaki evlerin duvarlar─▒ k─▒z─▒l renklidir ve e─čimli bir arazide s─▒ralar halinde in┼ča edilmi┼člerdir.

2005 ve 2009 y─▒llar─▒nda Arkansas ├ťniversitesi, Machu Picchu yap─▒s─▒n─▒ lazerle tarayarak ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n hizmetine sunmu┼čtur.

Intihuatana Ta┼č─▒

Yap─▒n─▒n ana b├Âl├╝m├╝nde Inti adl─▒ g├╝ne┼č tanr─▒s─▒na adanan Intihuatana, G├╝ne┼č Tanr─▒s─▒ ve ├ť├ž Pencere Odas─▒ ad─▒ verilen tap─▒naklar bulunmaktad─▒r.

Intihuatana ta┼č─▒, G├╝ney Amerika’daki rit├╝el ta┼člar─▒ndan biridir. Bu ta┼č k─▒┼č─▒n G├╝ne┼č’in d├╝nyaya en uzak oldu─ču zaman G├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒ direkt alacak ┼čekilde yerle┼čtirilmi┼čtir. Intihuatana da Quechua dilindeki “g├╝ne┼č ├žeken” gibi bir anlama gelmektedir. Yani bu ta┼č─▒ G├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒n─▒ kendine ├žekti─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

Machu Picchu Nas─▒l ─░n┼ča Edildi?

Yap─▒daki ana binalar klasik ─░nka mimarisine uygun olarak parlak ta┼člardan istifleme y├Ântemiyle in┼ča edilmi┼čtir. ─░nkalar bu teknikte olduk├ža ba┼čar─▒l─▒lard─▒, yani har├ž kullanmaks─▒z─▒n ta┼č yap─▒lar in┼ča edebiliyorlard─▒.

Machu Picchu’nun da─č k─▒sm─▒na bakan taraf─▒n─▒ in┼ča etmek epey zor oldu─ču i├žin ─░nkalar yerel malzemelerden istifade etti. Yap─▒, iki fay hatt─▒n─▒n aras─▒ndaki sismik b├Âlgede yer ald─▒─č─▒ i├žin har├ž kullanarak yap─▒ in┼ča etmek faydas─▒zd─▒. Bu nedenle ─░nkalar, b├Âlgedeki kayalar─▒ ┼čekillendirerek ├Ârd├╝ler duvarlar─▒.

B├Âlgedeki yo─čun ya─čmur nedeniyle ├žat─▒lar ve damlar sular─▒ yere aktaracak ┼čekilde haz─▒rland─▒. Erozyona, toprak kaymas─▒na ve sele kar┼č─▒ tara├žalarda ├Ânlemler al─▒nd─▒. Tara├žalar suyu emecek malzemelerle dolduruldu ve toprak kaymas─▒ ├Ânlendi. Ayn─▒ ┼čekilde sulama kanallar─▒ da hem fazla suyu tahliye etmek hem de ┼čehre su sa─člamak maksad─▒yla kullan─▒ld─▒.

─░nkalar bildi─čimiz kadar─▒yla tekerle─či hi├ž kullanmad─▒lar. Ger├ži ─░nka oyuncaklar─▒nda tekerle─či and─▒ran bi├žimler oldu─ču biliniyor.┬á Buray─▒ in┼ča etmek i├žin ─░nkalar─▒n y├╝k hayvanlar─▒n─▒ kulland─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝l├╝yor. Ger├ži devasa kayalar─▒ olduk├ža e─čimli arazi de nas─▒l ta┼č─▒d─▒klar─▒ belirsizli─čini korusa da yap─▒mda ├žal─▒┼čan i┼č├ži say─▒s─▒n─▒n ├žok oldu─ču d├╝┼č├╝ncesi daha makul bulunuyor.

Turizm A├ž─▒s─▒ndan Machu Picchu

Machu Picchu, hem do─čal hem de k├╝lt├╝rel anlamda UNESCO D├╝nya Miras─▒ Listesi’nde yer al─▒yor. 1911’deki ke┼čfinden sonra turist ak─▒n─▒na u─črayan b├Âlge ├Ârne─čin 2000 y─▒l─▒nda 400.000 ki┼či taraf─▒ndan ziyaret edildi. Peru devletine de turizm a├ž─▒s─▒ndan gelir kayna─č─▒ olan bu b├Âlgede, 90’l─▒ y─▒llar─▒n sonunda teleferik ve l├╝ks otel in┼čas─▒ i├žin izin verildi. Pek ├žok ki┼či bu karar─▒ protesto etti ve bunun b├Âlge i├žin b├╝y├╝k tehdit olu┼čturaca─č─▒ ileri s├╝r├╝ld├╝.

Buna kar┼č─▒n bu b├Âlgede u├žu┼č yasa─č─▒ mevcut. Yani hi├žbir hava arac─▒ Machu Picchu ├╝zerinde u├žam─▒yor. UNESCO’nun miras listesinde olmas─▒na kar┼č─▒n Machu Picchu’nun “Tehlike Alt─▒ndaki D├╝nya Miraslar─▒” listesinde de yer ald─▒─č─▒n─▒ belirtmek gerek.

80’li y─▒llarda Machu Picchu yap─▒s─▒ndan b├╝y├╝k bir kaya, helikopter pisti yapt─▒r─▒lmak ├╝zere ba┼čka bir b├Âlgeye ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒. Sonraki y─▒llarda ise b├Âlgeye helikopter giri┼či de yasakland─▒. 2006 y─▒l─▒nda Cusco merkezli bir ┼čirket olan Helicusco, turistik gezi ama├žl─▒ helikopter kullan─▒m─▒ i├žin izin istemesine ra─čmen bu istek kabul edilmedi.

Peru polisi, ayr─▒ca turist g├╝venli─či konusunda da baz─▒ zorluklar ya┼č─▒yor. Y├╝kseklik korkusu, sel ve da─čc─▒l─▒k kazalar─▒ sonucu pek ├žok ├Âl├╝m meydana geldi.

Ayr─▒ca Machu Picchu ├Ân├╝nde ├ž─▒plak olarak foto─čraf ├žektirmek de pop├╝ler hale gelmeye ba┼člad─▒. Peru K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ise bu durumu Peru’nun tarihine ve k├╝lt├╝r├╝ne sayg─▒s─▒zl─▒k olarak g├Âr├╝yor. Bu nedenle b├Âlgedeki g├╝venlik kameralar─▒ ve g├╝venlik g├Ârevlilerinin say─▒s─▒nda da art─▒┼č yap─▒ld─▒.

Peru ve Yale ├ťniversitesi Aras─▒ndaki Husumet

1912, 1914 ve 1915 y─▒llar─▒nda Hiram Bingham, Machu Picchu’dan binlerce tarihi eseri Yale ├ťniversitesi’ne g├Ât├╝rd├╝. ─░nsan kemikler, heykeller, m├╝cevherler ve seramik vazolar─▒n da aralar─▒nda bulundu─ču bu eserler 2012 y─▒l─▒na dek Yale ├ťniversitesi’nde kald─▒. ├ťniversite, Peru’nun bu eserleri koruyacak altyap─▒ya sahip olmad─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝r├╝yordu. Peru ba┼čkan─▒ Alejandro Toledo’nun antropolog e┼či Eliane Karp da Yale ├ťniversitesi’ni Peru’nun k├╝lt├╝rel miras─▒n─▒ ├žalmakla su├žlad─▒. Zira bu eserler Yale’eki Peabody M├╝zesi’nde sergileniyordu.

2006 y─▒l─▒nda bu eserlerden baz─▒lar─▒ iade edildi. 2010 y─▒l─▒nda ise ├╝niversite birtak─▒m eserleri daha iade etti. 2012 y─▒l─▒nda ise kalan son k─▒s─▒m g├Ânderildi. G├╝n├╝m├╝zde Cusco kentindeki La Casa Concha adl─▒ m├╝zede sergilenen bu eserler, ara┼čt─▒rma ama├žl─▒ olarak ├Â─črencilere a├ž─▒k halde.

Machu Picchu’ya Nas─▒l Gidilir?

2011 y─▒l─▒ndan beri b├Âlgeye al─▒nacak turist say─▒s─▒ azalt─▒lm─▒┼č durumda. Yap─▒n─▒n zarar g├Ârmemesi i├žin g├╝nl├╝k 2500 ziyaret├ži kabul ediliyor.

Peru’nun en g├╝zel zamanlar─▒ May─▒s-Ekim d├Ânemi olarak g├Âr├╝l├╝yor. Yani bahar ve yaz aylar─▒nda b├Âlgeye gitmek tavsiye edilmekte.

─░stanbul’dan Peru’nun ba┼čkenti Lima’ya T├╝rk Hava Yollar─▒’n─▒n Panama ya da Kolombiya aktarmal─▒ haftada 3 u├žu┼ču bulunuyor. Yolculu─čun minimum 20 saati bulaca─č─▒n─▒ dikkate almakta fayda var.

Machu Picchu’yu g├Ârmek i├žin Agus Calientes adl─▒ kente ula┼čmak gerekiyor. Bu kente ula┼čmak i├žin sadece tren kullanabiliyorsunuz. Bu kentteki esnaf─▒n turistleri para a─čac─▒ olarak g├Ârd├╝─č├╝ s├Âyleniyor. Yani her t├╝rl├╝ al─▒┼čveri┼činizde pazarl─▒k yapman─▒z ├Ânerilmekte.

Agus Calientes’ten o muazzam manzaray─▒ g├Ârmek i├žin de 12 dolar kar┼č─▒l─▒─č─▒nda otob├╝se binmeli ya┬á da yakla┼č─▒k 2 saatlik bir t─▒rman─▒┼č─▒ g├Âze almal─▒s─▒n─▒z.

Yorum

Leave a Reply
  1. acaba otobusten(aguas calientes den gelen) indikten sonra machu picchu ya giden yolda ka├ž metre y├╝r├╝n├╝yor, bu yol y├╝kseklik korkusu olanlar i├žin s─▒k─▒nt─▒ yarat─▒r m─▒, yani yolun dar ve bir taraf─▒ u├žurum olmas─▒ gibi bu konuda daha ├Ânce gitmi┼č olanlar bilgi payla┼čabilir mi?

  2. Emre Durmu┼č ad─▒nda youtube kanal─▒ var.Son videolar─▒nda 15 km gibi bir yol i├žin ├žok fazla para istedikleri i├žin 3 saatlik y├╝r├╝d├╝klerinden bahsediyordu. Videosuna bakman─▒ tavsiye ederim.

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir

Loading…

0

Comments

0 comments

Pazar K├Â┼česi ( 9-15 Ekim 2017)

Kargalar Hakk─▒nda Bilmek ─░steyece─činiz 10 ┼×a┼č─▒rt─▒c─▒ Bilgi ­čśë